← Wszystkie teczki
Zagadnienie specjalnościowe · S12
Zabezpieczenie śladów kryminalistycznych
Zagadnienie specjalnościowe. Przepisy: art. 207 § 2 k.p.k. (zachowanie części badanego przedmiotu), art. 217 k.p.k. (zatrzymanie rzeczy), art. 308 k.p.k. (czynności w niezbędnym zakresie). Prowadzący nie wymaga cytowania przepisów. Praktyczne „jak” i „dlaczego tak” jest ważniejsze niż nazwy metod.
Szkielet odpowiedzi
Mnemonik C-E-U-Z-R-D
Cel, Etapy, Ujawnianie, Zabezpieczanie wg rodzaju śladu, Rygory, Dokumentacja i łańcuch
- Cel Zabezpieczenie śladu to działania zapobiegające jego zniszczeniu, utracie, zmianie i kontaminacji oraz zachowujące jego wartość dowodową. Dowód ma być zabezpieczony, opisany i wolny od zanieczyszczeń.
- Etapy postępowania ze śladem Ujawnienie → utrwalenie procesowe → zabezpieczenie techniczne → wykorzystanie.
- Metody ujawniania Optyczna, mechaniczna (fizyczna), chemiczna.
- Zabezpieczanie według rodzaju śladu Biologiczne, chemiczne, daktyloskopijne, traseologiczne, mechanoskopijne, balistyczne.
- Rygory i materiały Kontaminacja, dowód a materiał porównawczy, wzorcowy i kontrolny, pakowanie, transport.
- Dokumentacja i łańcuch dowodowy Protokół, szkic, zdjęcia, metryczka, historia dowodu do sądu.
Rozwinięcie
Cel i zasady
- Ślad ma być zabezpieczony (ochrona przed zniszczeniem lub zmianą, właściwe opakowanie, protokół, przekazanie do badań), opisany (rodzaj, położenie, stan, cechy, kontekst) i bez kontaminacji.
- Kontaminacja to zanieczyszczenie obcą substancją lub obcym materiałem genetycznym (np. DNA technika). Zapobiegają jej rękawiczki, maski, odzież ochronna, czyste narzędzia i ograniczenie liczby osób na miejscu.
- Zasada odpowiedniości metod: technika musi pasować do rodzaju śladu i podłoża.
- Zasada legalności: dowody zdobywa się zgodnie z prawem, inaczej mogą zostać podważone.
Etapy postępowania ze śladem
| Etap | Na czym polega | Przykład |
|---|---|---|
| Ujawnienie | odnalezienie śladu i poprawa jego widoczności | ukośne światło, UV, proszek |
| Utrwalenie procesowe | związanie śladu z miejscem: protokół, szkic, metryczka, fotografia | zdjęcie ze skalą i oznaczeniem |
| Zabezpieczenie techniczne | fizyczne zebranie śladu | odlew, wymaz, folia daktyloskopijna, zabranie przedmiotu z podłożem |
| Wykorzystanie | badania laboratoryjne, porównania, wnioskowanie | analiza DNA, porównanie śladu z obuwiem |
Kolejność ma znaczenie: najpierw dokumentacja, potem zebranie. Wymaz z plamy krwi bez wcześniejszego zdjęcia niszczy informacje o jej kształcie.
Metody ujawniania
| Metoda | Zasada | Przykłady |
|---|---|---|
| Optyczna | obserwacja, wzmocniona światłem | lupa, latarka, UV, alternatywne źródła światła, podczerwień |
| Mechaniczna (fizyczna) | środek przylega do śladu | proszki daktyloskopijne (przylegają do substancji potowo-tłuszczowej), VMD (naparowanie metalu w próżni) |
| Chemiczna | odczynnik reaguje ze śladem | ninhydryna (aminokwasy, powierzchnie porowate, fiolet), cyjanoakryl (powierzchnie gładkie), azotan srebra, pary jodu, luminol (krew, chemiluminescencja) |
Zabezpieczanie według rodzaju śladu
| Rodzaj śladu | Jak zabezpieczać | Czego unikać |
|---|---|---|
| Biologiczny (krew, ślina, nasienie, włosy; DNA) | sterylne wymazówki, wysuszenie w temperaturze pokojowej, opakowania papierowe, niska temperatura przy przechowywaniu | opakowań foliowych, plastikowych, szklanych (degradacja, pleśń) i pakowania mokrego materiału |
| Chemiczny | hermetyczne pojemniki szklane (fiolki) | kontaktu z tworzywami, które reagują z próbką |
| Daktyloskopijny | po ujawnieniu proszkiem przeniesienie na folię daktyloskopijną z zasadą kontrastu (biały proszek na czarną folię); lub zabezpieczenie całego przedmiotu albo jego fragmentu (np. wycięcie szkła) | dotykania powierzchni, przecierania |
| Traseologiczny (ślady stóp, opon) | wgłębiony: odlew gipsowy; pyłowy: folia elektrostatyczna; fotografia z oświetleniem ukośnym i skalą | zadeptania, deszczu bez osłony |
| Mechanoskopijny (narzędzia) | odlew silikonowy, fotografia makro, zabranie elementu z śladem | zmiany pierwotnego układu przed utrwaleniem |
| Balistyczny | zabezpieczenie łusek i pocisków oddzielnie, bez dotykania powierzchni; broń po rozładowaniu i bezpiecznym zabezpieczeniu | czyszczenia, oznaczania powierzchni śladowych |
| Dane cyfrowe | nośniki jako rzeczy mogące stanowić dowód (art. 217 k.p.k.); dane przechowywane przez dostawców usług zabezpiecza się na postanowienie sądu lub prokuratora na czas określony, nie dłuższy niż 90 dni (art. 218a k.p.k.) | włączania i przeglądania urządzenia bez zasad |
Rodzaje materiału w badaniach
| Materiał | Co to jest |
|---|---|
| Dowodowy | ślad ujawniony i zabezpieczony na miejscu zdarzenia |
| Porównawczy | próbka pobrana od osoby podejrzanej do porównania (np. odciski palców, wymaz) |
| Wzorcowy | przedmioty o cechach określonych w laboratorium, uzyskane do zbiorów kryminalistycznych lub czynności laboratoryjnych (zarządzenie nr 10 KGP z 2015 r.) |
| Kontrolny | obiekt, fragment lub próbka z podłoża, na którym był ślad (wg UWr podtyp materiału porównawczego) |
Wykłady opisują materiał kontrolny i wzorcowy nieco inaczej. Wg zarządzenia nr 10 KGP z 2015 r. porównawczy to ślady lub przedmioty uzyskane lub wykonane na zlecenie organu procesowego do badań identyfikacyjnych, a wzorcowy to przedmioty o cechach określonych w laboratorium (do zbiorów lub czynności laboratoryjnych). Wg wykładu UWr kontrolny to obiekt, jego fragment lub próbka z podłoża śladu (np. wykładzina, na której ujawniono krew), co pozwala uwzględnić wpływ podłoża na wynik.
Podstawy prawne od strony praktyki
- Art. 207 § 2 k.p.k.: gdy badanie może zmienić lub uszkodzić przedmiot, zachowuje się jego część w niezmienionym stanie, a gdy to niemożliwe, utrwala się go inaczej.
- Art. 217 k.p.k.: rzeczy mogące być dowodem wydaje się na żądanie sądu lub prokuratora, w pilnych przypadkach Policji. Dobrowolne wydanie, a przy odmowie odebranie.
- Art. 308 k.p.k.: przed wszczęciem postępowania Policja może zabezpieczyć ślady w niezbędnym zakresie, jeśli zwłoka groziłaby ich zniszczeniem.
- DNA i daktyloskopia podejrzanego: art. 74 k.p.k. (od podejrzanego i oskarżonego można pobrać próbki, wykonać daktyloskopowanie) oraz art. 192a k.p.k. (inne osoby), a profile trafiają do bazy DNA prowadzonej na podstawie art. 21a ustawy o Policji. Notatki: baza działa od 2007 r., prowadzi ją CLKP.
Łańcuch dowodowy
- Dowód musi mieć udokumentowaną historię: kto znalazł, jak zabezpieczył, kiedy przekazał, kto badał, gdzie przechowywano.
- Przerwa w łańcuchu (brak podpisu, niezabezpieczone opakowanie, przechowywanie w nieznanych warunkach) pozwala podważyć dowód w sądzie.
Przykłady
- Plama krwi na szybie i podłodze: najpierw zdjęcie ogólne, kierunkowe ze skalą i szczegółowe (kierunek spływania). Potem wymaz zwilżoną sterylną wymazówką, wysuszenie, papierowe opakowanie. Próbka kontrolna z czystego fragmentu szyby pozwala uwzględnić wpływ podłoża na wynik. Dopiero potem ewentualne wycięcie lub zdjęcie fragmentu.
- Odcisk buta w błocie: zdjęcie z linijką i oświetleniem ukośnym, potem odlew gipsowy. Przed deszczem osłona.
- Odbitka palca na szkle: proszek, folia daktyloskopijna z kontrastem, opis położenia. Alternatywa: zabranie całej szklanki w opakowaniu.
- Niedopałek papierosa: pobrany w rękawiczkach, wysuszony, do koperty papierowej. Opakowanie foliowe zniszczyłoby DNA.
Możliwe dopytania komisji
Dlaczego opakowania papierowe, a nie foliowe?
Wilgoć w foliówce sprzyja pleśni i degradacji materiału biologicznego.
Co to jest materiał porównawczy?
Próbka od osoby podejrzanej do porównania ze śladem.
Czym jest kontaminacja?
Zanieczyszczenie śladu obcym materiałem, np. DNA personelu, co może doprowadzić do błędnej identyfikacji.
Co robimy najpierw, ślad zbieramy czy dokumentujemy?
Najpierw dokumentujemy, potem zbieramy.
Czym różni się utrwalenie procesowe od zabezpieczenia technicznego?
Pierwsze wiąże ślad z miejscem (protokół, szkic, zdjęcie), drugie fizycznie go zbiera.
Co to jest łańcuch dowodowy i co się stanie, jeśli zostanie przerwany?
Udokumentowana historia dowodu. Przerwa osłabia wiarygodność i może doprowadzić do podważenia dowodu.
Źródła
Z notatek:
- Kryminalistyka - W 06 - Miejsce zdarzenia dowody i zasady: kontaminacja, łańcuch dowodowy, dokumentacja
- Kryminalistyka - W 05 - Metody i Techniki: techniki zabezpieczania, metody laboratoryjne
- Kryminalistyka - W 04 - Funkcje, Historia i Metody Badawcze: etapy postępowania ze śladem, materiały, baza DNA
- Kryminalistyka - W 03 - Podstawy Balistyki, Antropologii i Identyfikacji Kryminalistycznej: folia daktyloskopijna, odlewy, czynności pierwszego policjanta
Zewnętrzne (sprawdzone 14.11.2026):
- Art. 207 k.p.k.: standardyprawa.pl
- Art. 217 k.p.k.: standardyprawa.pl
- Art. 308 k.p.k.: standardyprawa.pl
- Baza DNA, art. 74 i 192a k.p.k. w związku z art. 21a ustawy o Policji: Sejm, Dz.U. 2005 nr 70
- Art. 218a k.p.k. (zabezpieczenie danych informatycznych): standardyprawa.pl
- Definicje materiału dowodowego, porównawczego i wzorcowego: zarządzenie nr 10 KGP z 2015 r.
- Materiał kontrolny: Wydział Prawa UWr, Warunki powołania biegłego
Powiązane teczki
O8 · Oględziny miejsca zdarzeniaO14 · Funkcje śladu kryminalistycznegoO25 · Daktyloskopia i balistyka
Przeczytane?
Odhacz i przejdź do układania szkieletu.